Selamünaleyküm değerli kardeşlerim! Bugün sizlerle, Osmanlı Devleti'nin banisi, cesareti ve adaletiyle gönlümüzde taht kuran Osman Gazi'nin hayatını ve mirasını konuşacağız. Ama bu, sıradan bir tarih dersi olmayacak. Bu, bir avuç imanlı insanın, Allah'a olan tevekkülleriyle, adalet ve liyakat prensipleriyle bir cihan devletinin temellerini nasıl attığının hikmet dolu bir sohbeti olacak. Osman Gazi kimdir, nasıl bir liderdi ve Osmanlı'yı nasıl kurdu, gelin hep birlikte manevi derinliklerine inerek öğrenelim.
Tarih Sahnesindeki Arka Plan: Bir Cihan Devletinin Doğduğu An
Kardeşlerim, Osman Gazi'nin ortaya çıktığı 13. yüzyıl sonu Anadolusu'nu zihninizde bir canlandırın. Burası adeta bir kaos ve belirsizlik deniziydi. Moğol istilasının kasıp kavurduğu, Anadolu Selçuklu Devleti'nin bir gölgeye dönüştüğü, Bizans'ın ise iç çekişmelerle zayıflayıp kendi surlarının ardına hapsolduğu bir coğrafya... İşte böyle bir zamanda, Allah (c.c.) rahmetiyle bu topraklara yeni bir soluk, yeni bir umut gönderecekti. Cenâb-ı Hak, Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurur: "Andolsun, Zikir’den (Tevrat’tan) sonra Zebur’da da, 'Yeryüzüne mutlaka salih kullarım mirasçı olacaktır' diye yazmıştık." (Enbiyâ 21:105). Bu ayet-i kerime, sanki o dönemin bir tecellisi gibiydi. Salih kulların, adaleti ayakta tutacakların yeryüzüne varis kılınacağı müjdesi, Söğüt ve Domaniç yaylalarında yankılanıyordu.
Anadolu Selçuklu Sultanlığı, Kösedağ Savaşı'nda Moğollara yenilmiş, artık İlhanlıların bir kuklası haline gelmişti. Merkezi otorite tamamen çökmüş, Anadolu'da her biri kendi başına buyruk onlarca Türkmen beyliği ortaya çıkmıştı. Karamanoğulları, Germiyanoğulları, Aydınoğulları... Hepsi de güçlüydü ama hiçbiri Anadolu'yu birleştirip yeni bir nizam kuracak vizyona ve meşruiyete sahip değildi. İşte bu siyasi boşluk, Osman Gazi'nin liderliğindeki küçük Kayı aşiretine tarihi bir fırsat sundu. Onlar, diğer beylikler gibi birbirleriyle didişmek yerine, yüzlerini zayıflamış Bizans'a, yani 'gaza' sahasına çevirdiler. Bu, onlara hem manevi bir güç hem de diğer Türkmen gazilerinin desteğini kazandıran en stratejik karardı. Unutmayalım ki, samimi bir niyetle atılan küçük bir adım, Allah'ın izniyle dağları yerinden oynatabilir.
Osman Gazi'nin Hayatı: Bir Beylikten İmparatorluğa
Osman Gazi, yaklaşık olarak 1258 yılında Söğüt'te doğmuştur. Babası, Kayı Boyu'nun lideri Ertuğrul Gazi'dir. Annesi ise Hayme Ana olarak bilinir. Osman Gazi'nin çocukluğu ve gençliği, obasının geleneklerine uygun olarak savaşçılık ve liderlik vasıflarıyla geçmiştir. Ertuğrul Gazi'nin vefatı üzerine, Kayı Boyu'nun liderliğini üstlenmiştir. Lakin onun liderliği sadece kılıçla değil, aynı zamanda yüksek bir ahlak ve derin bir imanla perçinlenmişti. O, sadece bir bey değil, aynı zamanda bir 'Gazi' idi. Gazi, Allah yolunda savaşan, niyetini sadece O'nun rızasına bağlayan kimsedir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bir hadis-i şeriflerinde niyetin önemini şöyle vurgular: "Kim Allah'ın kelimesi (dini) en yüce olsun diye savaşırsa, işte o Allah yolundadır." (Buhârî, İlim, 45). Osman Gazi'nin tüm fetihlerinin ardındaki ruh, işte bu niyetti.
Osman Gazi'nin Soyu ve Ailesi
Osman Gazi'nin soyu, Oğuz Han'ın torunlarından olan Kayı Boyu'na dayanır. Ailesi, Türkmen geleneklerine bağlı, cesur ve adaletli bir topluluktu. Osman Gazi'nin eşi Malhun Hatun'dan olan oğlu Orhan Gazi, onun yolunu izleyerek Osmanlı Devleti'nin büyümesinde önemli rol oynamıştır. Aile yapısı, devletin de temelini oluşturuyordu. Eşi Malhun Hatun, aynı zamanda Şeyh Edebali'nin kızıydı. Bu evlilik sadece bir aile birliği değil, aynı zamanda askeri gücün (gaziler) manevi ve ilmi güçle (ahiler ve alimler) birleşmesiydi. Bu, Osmanlı'nın kuruluş harcındaki en önemli sırdır: Kılıç ile kalemin, güç ile hikmetin izdivacı.
Meşhur Rüya: Bir İmparatorluğun İlahi Müjdesi
Kardeşlerim, Osman Gazi'nin hikayesinde öyle bir an vardır ki, tüm tarihçiler ve alimler bu noktada durup tefekkür ederler: Şeyh Edebali'nin dergahında gördüğü o meşhur rüya. Rivayete göre Osman Gazi, Şeyh Edebali'nin göğsünden bir ayın doğup kendi göğsüne girdiğini ve ardından göğsünden devasa bir çınar ağacının filizlenip dallarının üç kıtayı kapladığını görür. Bu ağacın gölgesinde dağlar, nehirler belirir; insanlar o gölgede huzur bulur. Rüyasını anlattığı Şeyh Edebali, ona şu müjdeyi verir: "Oğul Osman! Sana ve soyuna saltanat müjdelenmiştir. Benim kızım Malhun Hatun senin helalin olacaktır. Sizin neslinizden adil sultanlar çıkacak ve kuracağınız devlet, o rüyandaki çınar gibi alemi gölgesiyle kuşatacaktır." Bu rüya, sadece bir hayal değil, kurulacak olan devletin vizyonu, misyonu ve ilahi meşruiyetinin ilanıydı. Bu, Allah'ın salih kullarına bir lütfuydu ve Osman Gazi'nin davasının hak olduğunun manevi bir işaretiydi.
Osman Gazi'nin Siyasi ve Askeri Başarıları
Osman Gazi'nin liderliğe geçmesiyle birlikte, Kayı Boyu'nun nüfuzu ve toprakları hızla genişlemiştir. Bizans İmparatorluğu'na karşı yapılan mücadelelerde elde edilen başarılar, Osman Gazi'nin ününü artırmış ve birçok Türkmen beyini onun sancağı altında toplamıştır. Burada kilit nokta, onun birleştirici gücüydü. O, fethettiği yerlerdeki ganimeti kendine ayırmaz, gazileriyle adilce paylaşırdı. Bu cömertliği ve adaleti, onu diğer beylerden ayırıyordu. Allah Teâlâ, inananların birliğinin önemini şöyle vurgular: "Hep birlikte Allah'ın ipine (Kur'an'a) sımsıkı sarılın. Parçalanıp bölünmeyin..." (Âl-i İmrân 3:103). Osman Gazi, bu ayetin ruhuyla hareket ederek, farklı oymaklardan gazileri tek bir sancak, tek bir gaye etrafında birleştirmeyi başarmıştır.
İlk Fetihler ve Bilecik'in Önemi
Osman Gazi'nin ilk önemli fetihlerinden biri, 1299 yılında Bilecik'in alınmasıdır. Bilecik'in fethi, Osmanlı Devleti'nin kuruluş sürecinde bir dönüm noktası olmuştur. Bilecik, devletin merkezi haline gelmiş ve stratejik önemi sayesinde fetihlerin devamı için bir üs olmuştur. Bu fetih sadece askeri bir başarı değildi. Bilecik, demir madenleriyle zengindi ve bu, ordunun silah ihtiyacını karşılamak için hayati bir öneme sahipti. Bu, Osman Gazi'nin aynı zamanda ne kadar ileri görüşlü ve stratejik bir lider olduğunu gösterir. Sadece savaşmayı değil, devleti ayakta tutacak ekonomik ve lojistik altyapıyı da düşünüyordu.
Koyunhisar Savaşı ve Sonuçları
1302 yılında Bizans İmparatorluğu ile yapılan Koyunhisar (Bafeus) Savaşı, Osman Gazi'nin askeri yeteneklerini bir kez daha kanıtlamıştır. Bu savaş, bir tekfur (yerel Bizans valisi) ile değil, doğrudan Bizans'ın merkezi imparatorluk ordusuyla yapılan ilk büyük muharebeydi. Bu savaşta elde edilen zafer, Osmanlı Devleti'nin bağımsızlığını fiilen ilan etmesine ve Anadolu'da daha da güçlenmesine zemin hazırlamıştır. Artık Osman Bey, sınırda çatışan bir aşiret reisi değil, Bizans'a kafa tutabilen, bölgesel bir güç olarak tarih sahnesine çıkmıştır. Bu zaferden sonra, İslam dünyasının dört bir yanından gaziler ve alimler, onun sancağı altına koşmaya başlamıştır.
Osman Gazi'nin Devlet Yönetimi ve Adaleti
Osman Gazi, sadece bir savaşçı değil, aynı zamanda adaletli bir yöneticiydi. Fethettiği topraklarda yaşayan halka karşı hoşgörülü davranmış, onların can ve mal güvenliğini sağlamıştır. Bu sayede, farklı din ve milletlerden insanların Osmanlı yönetimine olan güveni artmıştır. Onun adalet anlayışının temelinde şu ilahi emir yatıyordu: "Ey iman edenler! Adaleti titizlikle ayakta tutan, Allah için şahitlik eden kimseler olun; şahitliğiniz kendi aleyhinize veya anne babanızın ve yakınlarınızın aleyhine olsa bile..." (Nisâ 4:135). Rivayet edilir ki, Germiyanlı bir Türk'ün Bilecik'teki bir Rum'dan aldığı bardağın parasını ödememesi üzerine, Rum'un şikayetiyle Osman Gazi'ye gelmesi ve Osman Gazi'nin derhal Türk'ten parayı alıp Rum'a vermesi, onun adaletinin ne kadar hassas olduğunun en güzel örneğidir. Bu olaydan sonra bölgedeki gayrimüslim halk, Bizans'ın adaletsiz yönetimindense Osman Gazi'nin adil idaresini tercih etmeye başlamıştır.
Şeyh Edebali'nin Öğütleri ve Osman Gazi'nin Vizyonu
Osman Gazi'nin en önemli destekçilerinden biri, dönemin saygın alimlerinden Şeyh Edebali'dir. Şeyh Edebali'nin öğütleri, Osman Gazi'nin devlet yönetiminde adalet ve hoşgörüyü esas almasında büyük rol oynamıştır. Şeyh Edebali'nin Osman Gazi'ye verdiği nasihatler, Osmanlı Devleti'nin temel prensiplerini oluşturmuştur. O nasihatlerden bir bölümü şöyledir: "Ey oğul! Beysin. Bundan sonra öfke bize, uysallık sana. Güceniklik bize, gönül almak sana. Suçlamak bize, katlanmak sana... Ey oğul! Sabretmesini bil, vaktinden önce çiçek açmaz. Şunu da unutma, insanı yaşat ki devlet yaşasın." Bu sözler, bir devletin nasıl yönetilmesi gerektiğinin anayasası gibidir. Liderin şahsi öfkesiyle değil, devletin aklıyla ve merhametiyle hareket etmesi gerektiğini öğretir. Bu da bize gösteriyor ki, büyük liderler, mutlaka bilge alimlerin rehberliğine ihtiyaç duyarlar. Peygamberimiz (s.a.v.) de her işinde ashabıyla istişare ederdi. Zira Kur'an'da Rabbimiz, müminlerin özelliklerini sayarken "...onların işleri, aralarında danışma (şûrâ) iledir..." (Şûrâ 42:38) buyurmaktadır.
Osmanlı Adalet Sistemi ve Hoşgörü Politikası
Osman Gazi'nin kurduğu adalet sistemi, Osmanlı Devleti'nin uzun ömürlü olmasının en önemli nedenlerinden biridir. Farklı din ve milletlerden insanlara eşit davranılması, onların Osmanlı yönetimine olan bağlılığını artırmıştır. Bu hoşgörü politikası, Osmanlı Devleti'nin genişlemesinde ve güçlenmesinde önemli bir rol oynamıştır. Bu adalet, sadece insanlara yönelik değildi. O, toprağa, hayvana, tabiata karşı da sorumluluk hissetti. Zira bir liderin sorumluluğu çok büyüktür. Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurur: "Hepiniz çobansınız ve hepiniz güttüğünüz sürüden sorumlusunuz. Devlet başkanı bir çobandır ve sürüsünden sorumludur..." (Buhârî, Cum'a, 11; Müslim, İmâret, 20). Osman Gazi, bu hadisin yüklediği ağır sorumluluğun bilinciyle hareket etmiş, her kararında mahşer gününü ve Allah'a vereceği hesabı düşünmüştür.
İslami Fıkıh Açısından Liderliğin Meşruiyeti
Kardeşlerim, aklınıza şöyle bir soru gelebilir: Dağılmış bir otoritenin ortasında yeni bir devlet kurmanın fıkhî dayanağı nedir? İslam alimleri, bu gibi durumları 'imâmet' (devlet başkanlığı) bahsinde ele almışlardır.
- Hanefî Mezhebi: Hanefî fukahası, genellikle daha pragmatik bir yaklaşım sergiler. Onlara göre, bir bölgede fitne ve kaosu önleyen, adaleti tesis eden, Cuma namazlarının kılınmasını ve şer'i hükümlerin uygulanmasını sağlayan bir lider, güç kullanarak yönetimi ele alsa bile (tagallüb), ona itaat etmek vacip olur. Osman Gazi'nin yaptığı tam olarak buydu. Çökmüş Selçuklu ve Bizans otoritesinin yerine, can ve mal emniyetini sağlayan adil bir yönetim kurarak fiili bir meşruiyet kazanmıştır.
- Şâfiî ve Hanbelî Mezhepleri: Bu mezhepler, liderin idealde Kureyş soyundan gelmesi gibi şartları daha fazla vurgulasalar da, zaruret halinde ve ümmetin maslahatı için bu şartın aranmayabileceğini kabul ederler. Özellikle fitnenin kol gezdiği bir ortamda, Müslümanları bir araya getiren, gaza faaliyetlerini yürüten ve adaleti ayakta tutan bir komutanın liderliği, alimlerin ve halkın biatıyla (bağlılık yemini) meşruiyet kazanır. Osman Gazi, etrafındaki alimlerin (Şeyh Edebali gibi), ahilerin ve gazi komutanlarının desteğini ve biatını alarak bu meşruiyeti sağlamıştır.
- Mâlikî Mezhebi: Mâlikîler de ümmetin birliğine ve fitnenin önlenmesine büyük önem verirler. Onlara göre de, Müslümanların maslahatını gözeten, onları harici düşmanlara karşı koruyan bir liderin varlığı esastır. Osman Gazi'nin Bizans'a karşı yürüttüğü başarılı gaza faaliyetleri, tam da bu maslahatı gerçekleştirdiği için onun liderliğini fıkhen de meşru kılmıştır.
Osman Gazi'nin Mirası ve Osmanlı İmparatorluğu'nun Yükselişi
Osman Gazi, 1326 yılında vefat etmiştir. Ölümünden sonra yerine oğlu Orhan Gazi geçmiştir. Osman Gazi'nin kurduğu devlet, onun adaletli yönetimi ve askeri başarıları sayesinde kısa sürede büyümüş ve bir imparatorluğa dönüşmüştür. Osmanlı İmparatorluğu, yüzyıllar boyunca İslam dünyasının liderliğini yapmış ve dünya tarihinde önemli bir rol oynamıştır. Onun mirası, sadece fethedilmiş topraklar değil, bir ahlak, bir vizyon ve bir adalet sistemidir. O, zalim bir imparatorluğun yıkıntıları üzerinde, mazlumların sığınağı olacak bir devletin tohumlarını ekmiştir. Bu, Rabbimizin şu vaadinin bir yansımasıdır: "Size ne oluyor da, Allah yolunda ve 'Rabbimiz! Bizi, halkı zalim olan bu şehirden çıkar, bize tarafından bir sahip gönder, bize katından bir yardımcı yolla' diyen zavallı erkekler, kadınlar ve çocuklar uğrunda savaşmıyorsunuz?" (Nisâ 4:75). Osman Gazi ve gazileri, işte bu ayetteki mazlumların duasına bir cevap gibiydiler.
Osmanlı'nın Yükselişinde Osman Gazi'nin Rolü
Osman Gazi'nin attığı temeller, Osmanlı İmparatorluğu'nun yükselişinde büyük bir etkiye sahiptir. Onun adaletli yönetimi, askeri stratejileri ve vizyonu, Osmanlı Devleti'nin kısa sürede bir imparatorluğa dönüşmesini sağlamıştır. Osman Gazi'nin mirası, Osmanlı İmparatorluğu'nun yüzyıllar boyunca ayakta kalmasında önemli bir rol oynamıştır. O, kendinden sonra gelenlere sadece bir devlet değil, bir 'dava' bırakmıştır. Bu dava, 'İ'lâ-yı Kelimetullah' yani Allah'ın adını yüceltme ve yeryüzüne adalet ve nizam getirme davasıydı.
Osman Gazi'nin Vasiyeti ve Öğütleri
Osman Gazi'nin oğlu Orhan Gazi'ye yaptığı vasiyet, onun devlet yönetimi ve adalet anlayışını yansıtmaktadır. Vasiyetinde, halka karşı adaletli olunması, alimlere saygı gösterilmesi ve devletin çıkarlarının her zaman ön planda tutulması gibi önemli öğütler yer almaktadır. Bu öğütler, Osmanlı padişahları tarafından yüzyıllar boyunca dikkate alınmıştır. O meşhur vasiyet şöyledir: "Oğul! Sakın orduya ve zenginliğine mağrur olma. Benim durumumdan ibret al ki, hak etmediğim halde buraya geldim. Sen de benim yolumdan yürü. Allah'ın haklarını ve kulların haklarını gözet. Devletin hazinesini koru. Alimlere hürmet et ki, devletin din ve dünya işleri düzene girsin. Zalim olma. Memleketi adaletle şenlendir ve Allah yolunda cihadı terk etme. Bizim mesleğimiz Allah yoludur ve maksadımız Allah'ın dinini yaymaktır. Yoksa kuru kavga ve cihangirlik davası değildir."
Hocaefendi'nin Not Defterinden: Editörden Not
Aziz kardeşlerim, Osman Gazi'nin hayatını okurken sadece geçmişe bir yolculuk yapmıyoruz. Aslında bugünün Müslüman dünyasının aynasına bakıyoruz. Etrafımızdaki fitne, tefrika ve adaletsizlikleri gördükçe, bir Osman Gazi ruhuna ne kadar muhtaç olduğumuzu anlıyoruz. O, elindeki imkanların azlığına bakıp ye'se kapılmadı. Küçük bir aşiretin reisiydi ama vizyonu üç kıtayı kaplayacak kadar genişti. Neden? Çünkü o vizyonu kendi nefsinden değil, Şeyh Edebali'nin dergahında gördüğü ilahi rüyadan, yani imanından alıyordu. Bugün bizim en büyük eksiğimiz bu. Küçük dünyevi hesaplar peşinde koşarken, ümmetin ve insanlığın büyük davasını unutuyoruz. Osman Gazi bize, en büyük gücün top ve tüfek değil, sarsılmaz bir iman, adaletli bir duruş ve alimlerin rehberliğine duyulan saygı olduğunu hatırlatıyor. Onun başarısının sırrı, 'insanı yaşat ki devlet yaşasın' ilkesiydi. Biz ise bugün, küçük menfaatler uğruna birbirimizi kırarak hem insanı hem de kurumlarımızı zayıflatıyoruz. Osman Gazi'yi anmak, sadece türbesine gidip bir Fatiha okumak değildir. Onu anmak, onun adaletini, vizyonunu, alime olan hürmetini ve en önemlisi Allah'a olan sarsılmaz teslimiyetini kuşanmaktır. Kendi 'Söğüt'ümüzde, yani ailemizde, iş yerimizde, mahallemizde birer adalet ve nizam unsuru olabilirsek, işte o zaman Osman Gazi'nin mirasına layık olabiliriz.
Pratik Uygulama: Günümüz Müslümanı İçin Dersler
Peki, bu kıssadan hisseyi alıp günlük hayatımıza nasıl yansıtabiliriz? İşte size birkaç pratik adım:
- Küçük Başlangıçların Gücüne İnanın: Osman Gazi'nin bir aşiretten ibaret olduğunu unutmayın. Siz de elinizdeki imkanların azlığına bakıp umutsuzluğa kapılmayın. Ailenizde adil bir baba, iş yerinizde dürüst bir çalışan, mahallenizde güvenilir bir komşu olmak, o büyük çınarın bir filizi olmaktır. Niyetiniz salih oldukça, Allah bereketini verecektir.
- Bir 'Edebali'niz Olsun: Hayatınızda size yol gösterecek, ilmine ve takvasına güvendiğiniz bir alim, bir hoca, bir bilge insan olsun. Önemli kararlarınızı onlarla istişare edin. Kendi aklınızı ve nefsinizi tek rehber edinmeyin. Unutmayın, danışan dağları aşmış, danışmayan düz yolda şaşmış.
- Adaleti Şiar Edinin: Günlük hayatınızda, lehinize de olsa aleyhinize de olsa adaletten şaşmayın. Tartıda, ölçüde, sözde, komşulukta, akrabalıkta adil olun. Özellikle sizden olmayanlara, farklı düşünenlere karşı adil davranmanız, en büyük tebliğdir. İnsanlar sizin sözünüzden çok, adaletli davranışlarınızdan etkilenir.
- Uzun Vadeli Bir Vizyon Geliştirin: Sadece bugünü kurtarmanın değil, çocuklarınıza ve torunlarınıza nasıl bir manevi miras bırakacağınızın hesabını yapın. Onlara mal mülk bırakmaktan daha önemlisi, güzel bir ahlak, sağlam bir iman ve bir dava şuuru bırakmaktır. Aileniz için, toplumunuz için hayırlı ve uzun vadeli hedefler belirleyin.
Osman Gazi'nin hayatı, bizlere adaletli olmanın, cesur olmanın ve vizyon sahibi olmanın önemini göstermektedir. Onun kurduğu devlet, yüzyıllar boyunca İslam dünyasına ve dünyaya adalet dağıtmış, önemli bir medeniyetin temsilcisi olmuştur. Unutmayalım ki, Peygamber Efendimizin (SAV) ahlakıyla ahlaklanmak ve onun yolundan gitmek, bizler için en büyük rehberdir.
Değerli kardeşlerim, namaz vakitlerini takip ederek ve dualarımızı eksik etmeyerek, bizler de Osman Gazi'nin izinden gidebilir ve onun mirasını yaşatabiliriz. Özellikle salavat getirmek, hem Peygamber Efendimize (SAV) olan sevgimizi göstermemize hem de manevi olarak güçlenmemize yardımcı olacaktır.
Unutmayın, ezan vakti geldiğinde namaza koşmak, bizleri Allah'a daha da yakınlaştıracaktır. Ve salih amel işlemek, hem bu dünyada hem de ahirette bizlere fayda sağlayacaktır.
Bu vesileyle, sizleri Zikirmatik uygulamasını kullanmaya davet ediyorum. Bu uygulama sayesinde namazlarınızı hatırlayabilir, tesbih çekebilir ve birbirinden güzel dualara ulaşabilirsiniz. Haydi, gelin hep birlikte Zikirmatik ile maneviyatımızı güçlendirelim!
Bu yazımızı beğenip paylaşarak, Osman Gazi'nin hayatını ve mirasını daha çok kişiye ulaştırmamıza yardımcı olabilirsiniz. Allah'a emanet olun!
Kaynaklar
Bu konuda daha derinlemesine bilgi edinmek isteyen kardeşlerimiz için bazı temel eserler:
- Halil İnalcık, "Devlet-i 'Aliyye: Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar"
- Aşıkpaşazade, "Tevârîh-i Âl-i Osmân" (Osmanoğullarının Tarihi)
- Neşrî, "Kitâb-ı Cihânnümâ"
- Stanford J. Shaw, "History of the Ottoman Empire and Modern Turkey"
- İsmail Hakkı Uzunçarşılı, "Osmanlı Tarihi, Cilt I"
- Ahmet Şimşirgil, "Kayı I: Ertuğrul'un Ocağı"
